درد داخل مقعد یا همان درد ناحیه‌ی مقعد گاهی به شکل تیرکشیدن، سوزش، خارش، احساس فشار یا تنگی بروز می‌کند و ممکن است بعد از مدفوع، هنگام نشستن یا حتی بی‌دلیل سراغتان بیاید.

خیلی‌ها این علامت را به‌خاطر خجالت یا ترس نادیده می‌گیرند و بررسی علت درد مقعدی در زنان و مردان را عقب می‌اندازند؛ درحالی‌که این درد می‌تواند از یک علت ساده شروع شود و اگر ادامه‌دار شود، کیفیت زندگی را به‌هم بریزد.

در این مقاله، قدم‌به‌قدم و کاملاً روشن توضیح می‌دهیم درد مقعدی نشانه چیست، چه زمانی طبیعی نیست، و بهترین مسیر برخورد و درمان خانگی درد مقعدی و راه‌های علمی کنترل آن چیست؛ طوری که آخرش دقیقاً بدانید باید چه کار کنید و چه موقع مراجعه ضروری است.

در برخی موارد، درد مقعدی می‌تواند ناشی از ایجاد ترک یا آسیب سطحی در ناحیه مقعد باشد؛ وضعیتی که در صورت تشخیص به‌موقع، به‌سادگی قابل مدیریت است.

برای آشنایی دقیق‌تر با علائم و روش‌های برخورد صحیح، مطالعه مطلب مربوط به شقاق مقعدی می‌تواند دید روشن‌تری به شما بدهد.

درد داخل مقعد و احساس درد در ناحیه مقعد چیست و چگونه بروز می‌کند؟

درد مقعدی به هر نوع ناراحتی، تیرکشیدن یا درد در انتهای کانال گوارش گفته می‌شود که می‌تواند از یک تحریک ساده تا یک مشکل جدی‌تر منشأ داشته باشد.

این درد گاهی به‌صورت احساس درد در ناحیه مقعد در سطح پوست و اطراف آن حس می‌شود و گاهی به شکل درد داخل مقعد (عمقی‌تر) که انگار از داخل کانال مقعد می‌آید.

از نظر الگوی بروز، درد مقعدی می‌تواند سطحی باشد (مثل سوزش و درد هنگام تماس یا تمیزکردن)، یا عمقی باشد (مثل فشار، تیرکشیدن یا درد ضربان‌دار).

همچنین ممکن است ناگهانی و کوتاه‌مدت رخ دهد (چند دقیقه تا چند ساعت) یا مزمن و تکرارشونده باشد و روزها یا هفته‌ها ادامه پیدا کند.

بعضی افراد درد را بعد از مدفوع تجربه می‌کنند، بعضی هنگام نشستن طولانی یا راه رفتن، و گاهی هم درد در حالت استراحت و بدون محرک واضح شروع می‌شود؛ همین تفاوت‌ها معمولاً سرنخ مهمی برای پیدا کردن علت اصلی است.

شایع‌ترین علل درد مقعدی (بررسی علمی و بالینی)

 بواسیر (هموروئید)

بواسیر یکی از شایع‌ترین دلایل درد مقعدی است که به‌دلیل تورم و گشاد شدن رگ‌های ناحیه مقعد ایجاد می‌شود.

در نوع داخلی، فرد معمولاً احساس فشار یا ناراحتی در داخل مقعد دارد و در نوع خارجی، درد، سوزش یا حساسیت هنگام نشستن بیشتر احساس می‌شود.

این عارضه معمولاً در اثر یبوست، زور زدن مکرر یا نشستن طولانی‌مدت ایجاد شده و می‌تواند باعث احساس درد در ناحیه مقعد شود، حتی زمانی که ضایعه ظاهری دیده نمی‌شود.

 شقاق مقعد (فیشر)

شقاق مقعدی یکی از شایع‌ترین دلایل درد تیرکشنده بعد از دفع است. این مشکل به‌دلیل ایجاد ترک سطحی در دیواره کانال مقعد به‌وجود می‌آید و اغلب با احساس سوزش شدید یا بریدگی همراه است.

زور زدن، مدفوع سفت و تأخیر در درمان باعث تشدید درد می‌شود و فرد ممکن است حتی از رفتن به سرویس بهداشتی اجتناب کند که خود باعث بدتر شدن وضعیت می‌شود.

 آبسه مقعدی

آبسه مقعدی زمانی ایجاد می‌شود که عفونت در اطراف مقعد تجمع پیدا کند. درد در این حالت معمولاً ضربان‌دار، پیوسته و رو به افزایش است و اغلب با تورم، گرمی پوست و گاهی تب همراه می‌شود.

برخلاف برخی مشکلات سطحی، درد ناشی از آبسه حتی در حالت استراحت نیز ادامه دارد و می‌تواند نشستن را بسیار دشوار کند.

 فیستول مقعدی

فیستول زمانی ایجاد می‌شود که مسیر غیرطبیعی بین پوست اطراف مقعد و داخل کانال مقعد شکل بگیرد. این وضعیت معمولاً پس از یک آبسه درمان‌نشده به‌وجود می‌آید.

درد مقعدی در فیستول اغلب مزمن، آزاردهنده و همراه با ترشح است و بدون درمان تخصصی بهبود پیدا نمی‌کند. بسیاری از بیماران این درد را به‌صورت مداوم و فرسایشی توصیف می‌کنند.

 کیست مویی

کیست مویی یکی از علل شایع درد در ناحیه نشیمنگاه است که می‌تواند باعث التهاب، ترشح و حساسیت شدید شود.

اگرچه محل آن کمی بالاتر از مقعد است، اما درد ناشی از آن اغلب به‌صورت درد عمقی در ناحیه مقعد احساس می‌شود و نشستن یا راه‌رفتن را دشوار می‌کند.

 زگیل مقعدی

زگیل‌های مقعدی که اغلب منشأ ویروسی دارند، می‌توانند باعث احساس ناراحتی، خارش و گاهی درد شوند.

زمانی که این ضایعات ملتهب یا تحریک شوند، فرد احساس درد داخل مقعد یا سوزش مداوم خواهد داشت، به‌ویژه هنگام تماس یا دفع.

اختلالات عملکردی عضلات مقعد (مانند اسپاسم یا پروکتالژیا)

در برخی افراد، بدون وجود زخم یا التهاب قابل‌مشاهده، درد شدیدی در ناحیه مقعد ایجاد می‌شود. این حالت معمولاً به دلیل اسپاسم ناگهانی عضلات کف لگن رخ می‌دهد و می‌تواند چند دقیقه تا چند ساعت ادامه داشته باشد.

درد اغلب ناگهانی، عمیق و آزاردهنده است و ارتباطی با اجابت مزاج ندارد، اما استرس و اضطراب می‌توانند آن را تشدید کنند.

درد مقعدی در زنان و مردان چه تفاوتی دارد؟

درد مقعدی در ظاهر ممکن است برای همه یکسان به نظر برسد، اما از نظر علت و الگوی بروز، بین زنان و مردان تفاوت‌های مهمی وجود دارد.

شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند علت واقعی درد داخل مقعد سریع‌تر تشخیص داده شود و مسیر درمان اشتباه نرود.

 نقش تغییرات هورمونی در زنان

در زنان، نوسانات هورمونی می‌تواند مستقیماً روی بافت‌های لگن و ناحیه مقعد تأثیر بگذارد.

در برخی دوره‌ها، مخصوصاً حوالی قاعدگی، افزایش حساسیت اعصاب لگنی باعث می‌شود احساس درد در ناحیه مقعد شدیدتر شود؛ حتی بدون وجود آسیب مشخص.

همچنین تغییرات هورمونی می‌تواند آستانه درد را کاهش دهد و دردهای خفیف را پررنگ‌تر کند.

 بارداری و فشار لگنی

در دوران بارداری، افزایش وزن رحم و فشار روی لگن باعث فشرده شدن عروق و عضلات کف لگن می‌شود.

این وضعیت می‌تواند منجر به درد مقعدی، احساس سنگینی یا ناراحتی عمقی شود، به‌ویژه هنگام نشستن یا بعد از اجابت مزاج. این نوع درد معمولاً مکانیکی است و با تغییر وضعیت بدن تشدید یا کاهش می‌یابد.

الگوی درد در مردان

در مردان، درد مقعدی اغلب به عواملی مثل نشستن طولانی‌مدت، یبوست مزمن یا فشار مداوم به عضلات کف لگن مرتبط است.

در این حالت، درد بیشتر حالت فشاری یا عمقی دارد و ممکن است به‌صورت متناوب ظاهر شود.

برخی مردان درد را به‌صورت احساس سنگینی یا تیرکشیدن در عمق مقعد توصیف می‌کنند، بدون آن‌که علامت واضحی روی پوست دیده شود.

در مجموع، اگرچه درد مقعدی در هر دو جنس دیده می‌شود، اما تفاوت در ساختار بدن، هورمون‌ها و شرایط فیزیکی باعث می‌شود الگوی بروز، شدت و زمان‌بندی آن متفاوت باشد.

شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند علت درد دقیق‌تر بررسی شود و مسیر درمان منطقی‌تری انتخاب گردد.

درد مقعدی در شرایط خاص

گاهی درد مقعدی فقط «یک درد ساده» نیست و در شرایط خاص، سرنخ مهمی از علت اصلی می‌دهد.

اگر بدانید درد دقیقاً چه زمانی و با چه علامتی همراه می‌شود، خیلی سریع‌تر می‌توانید بین یک مشکل گذرا و یک وضعیت نیازمند بررسی پزشکی فرق بگذارید.

در ادامه، شایع‌ترین حالت‌های خاصِ درد مقعدی را کوتاه، دقیق و کاربردی می‌خوانید.

 درد مقعدی در دوران بارداری

در بارداری، افزایش فشار رحم روی لگن و رگ‌های ناحیه نشیمنگاه می‌تواند باعث احساس سنگینی، ناراحتی یا درد داخل مقعد شود؛ مخصوصاً در سه‌ماهه آخر یا بعد از نشستن طولانی.

هشدار مهم: اگر درد شدید شد، با خونریزی همراه بود یا همراه تب و ترشح بود، بررسی فوری لازم است؛ چون در بارداری بعضی عفونت‌ها سریع‌تر پیشرفت می‌کنند.

درد مقعدی در دوران پریود

در برخی افراد، تغییرات هورمونی و اسپاسم عضلات لگن در دوران قاعدگی باعث تشدید حساسیت اعصاب می‌شود و فرد احساس درد در ناحیه مقعد یا تیرکشیدن عمقی را تجربه می‌کند.

هشدار مهم: اگر درد هر ماه شدیدتر می‌شود، با خونریزی غیرعادی همراه است یا بعد از پایان پریود هم ادامه دارد، نیاز به ارزیابی دقیق‌تر دارد.

 درد مقعدی بعد از دفع

درد مقعدی بعد از دفع معمولاً زمانی رخ می‌دهد که عبور مدفوع باعث تحریک یک ناحیه حساس یا آسیب‌دیده شده باشد؛ به‌خصوص در یبوست، زور زدن یا مدفوع سفت.

هشدار مهم: اگر درد تیز و ماندگار است، هر بار تکرار می‌شود یا باعث ترس از دفع شده، نباید با درمان خودسرانه طولانی شود.

 درد مقعدی همراه با خارش

وقتی درد مقعدی با خارش همراه می‌شود، اغلب پای التهاب پوستی، تحریک مداوم، رطوبت، یا ضایعات سطحی در میان است؛ خارش می‌تواند با خاراندن، وضعیت را بدتر کند و درد را پایدارتر کند.

هشدار مهم: خارش و درد طولانی‌مدت، ترشح بدبو یا توده محسوس نیاز به بررسی دارد، چون بعضی علل بدون درمان اصولی مزمن می‌شوند.

 درد مقعدی همراه با خونریزی

خونریزی همراه با درد مقعدی معمولاً نشان می‌دهد که بافت ناحیه آسیب دیده یا دچار التهاب قابل‌توجه شده است. رنگ خون هم مهم است: خون روشن معمولاً از بخش‌های انتهایی می‌آید، اما هر خونریزی مکرر باید جدی گرفته شود.

هشدار مهم: اگر خونریزی زیاد است، همراه سرگیجه/ضعف است، یا با تغییر عادت دفع، کاهش وزن یا درد مداوم همراه شده، بررسی پزشکی را عقب نیندازید.

در نهایت، اگر درد مقعدی در هرکدام از این شرایط «شدید، تکرارشونده یا همراه علائم هشدار» باشد، بهترین کار این است که علت اصلی دقیق مشخص شود تا درمان درست انتخاب گردد، نه اینکه فقط درد را موقت خاموش کنید.

چه زمانی درد داخل مقعد و درد مقعدی خطرناک است؟

بیشتر موارد درد مقعدی به‌موقع قابل‌کنترل است؛ اما اگر یکی از نشانه‌های زیر را دارید، بهتر است بررسی پزشکی را عقب نیندازید، چون احتمال یک علت مهم‌تر بالا می‌رود:

• درد مداوم بیش از چند روز یا دردی که هر روز تکرار می‌شود و بهبود واضح ندارد.

• تب، لرز، ترشح بدبو یا چرکی همراه با درد؛ این ترکیب معمولاً به نفع التهاب یا عفونت است.

• خونریزی مقعدی (به‌خصوص اگر تکرارشونده یا زیاد باشد) یا درد همراه با احساس فشار و تورم.

• اختلال در دفع: یبوست شدید، گیرکردن مدفوع، درد شدید هنگام دفع، یا ناتوانی در تخلیه کامل.

• بدتر شدن تدریجی: یعنی درد از خفیف به متوسط و بعد شدید می‌رسد، یا باعث می‌شود نتوانید بنشینید و کارهای روزمره را انجام دهید.

اگر درد مقعدی شما با یکی از این موارد همراه است، احتمالاً موضوع فقط یک تحریک ساده نیست و لازم است علت دقیق درد داخل مقعد مشخص شود تا درمان درست انتخاب گردد، نه صرفاً تسکین موقت.

روش‌های تشخیص علت درد داخل مقعد و درد مقعدی

• گفت‌وگوی هدفمند درباره الگوی درد: پزشک دقیق می‌پرسد درد مقعدی از چه زمانی شروع شده، آیا بعد از دفع بدتر می‌شود، با نشستن تشدید می‌شود یا به‌صورت حمله‌ای و ناگهانی می‌آید؛ همین الگوها خیلی وقت‌ها مسیر تشخیص را کوتاه می‌کند.

• بررسی علائم همراه: وجود یا عدم وجود خونریزی مقعدی، ترشح، خارش، سوزش، تب، احساس فشار یا توده مشخص می‌کند که درد احتمالاً سطحی است یا درد داخل مقعد و عمقی‌تر.

• معاینه دقیق اطراف مقعد: نگاه دقیق به پوست ناحیه برای پیدا کردن تورم، التهاب، ترک‌های ریز، زخم، برجستگی یا نشانه‌های تحریک پوستی؛ این مرحله برای تشخیص علت‌های شایع خیلی تعیین‌کننده است.

• معاینه انگشتی (دیجیتال) در صورت نیاز: اگر شرایط اجازه دهد، با ارزیابی ملایم داخل کانال، نواحی حساس، سفتی غیرعادی، درد عمقی یا توده احتمالی بررسی می‌شود.

• آنوسکوپی/پروکتوسکوپی در موارد انتخابی: وقتی لازم باشد داخل کانال با دید مستقیم بررسی شود (مثلاً برای علت‌هایی که با چشم دیده نمی‌شوند)، این روش کمک می‌کند.

• تصویربرداری فقط وقتی نشانه هشدار وجود دارد: اگر درد مقعدی با تب، ترشح چرکی، درد ضربان‌دار یا بدتر شدن تدریجی همراه باشد، ممکن است پزشک از MRI یا سونوگرافی برای بررسی عمق بافت‌ها استفاده کند.

هدف این مراحل این است که علت واقعی درد مقعدی مشخص شود تا درمان دقیق انتخاب گردد؛ چون در بسیاری از افراد، تفاوت بین یک درد سطحی و درد داخل مقعد فقط با «حدس» قابل تشخیص نیست.

درمان درد داخل مقعد و درد مقعدی بر اساس علت

برای درمان مؤثر، باید اول مشخص شود درد مقعدی از التهاب سطحی است یا یک مشکل عمقی‌تر و درد داخل مقعد. هدف این بخش این است که شما بدانید چه کارهایی واقعاً کمک می‌کنند و چه زمانی لازم است درمان را جدی‌تر دنبال کنید.

درمان‌های خانگی ایمن (برای کاهش درد و جلوگیری از بدتر شدن)

• نشستن در آب گرم (حمام سیتز): ۱۰ تا ۱۵ دقیقه، روزی ۲ تا ۳ بار؛ گرما عضلات را شل می‌کند و سوزش، فشار و اسپاسم را کمتر می‌کند.

• اصلاح اجابت مزاج: زور نزنید، دفع را عقب نیندازید، و زمان نشستن در توالت را طولانی نکنید؛ این‌ها از مهم‌ترین عوامل تشدیدکننده درد مقعدی بعد از دفع هستند.

• فیبر و مایعات کافی: وقتی مدفوع نرم‌تر باشد، درد کمتر تحریک می‌شود. اگر با افزایش فیبر نفخ می‌گیرید، مقدار را آرام‌آرام بالا ببرید.

درمان دارویی (کمک به کنترل درد، التهاب و ترمیم)

• پمادهای موضعی بی‌حس‌کننده یا ضدالتهاب: برای کاهش موقت سوزش و درد؛ اگر حساسیت پوستی یا خارش شما را بدتر کرد، مصرف را قطع کنید.

• داروهای خوراکی عمومی: مسکن‌های رایج برای درد و التهاب، و در صورت یبوست، ملین‌های ملایم یا نرم‌کننده مدفوع (طبق توصیه پزشک یا داروساز).

نکته مهم: اگر خونریزی مقعدی یا درد مداوم دارید، صرفاً با مسکن، علت اصلی درمان نمی‌شود.

درمان تخصصی (وقتی علت نیاز به اقدام قطعی دارد)

اگر درد مقعدی شدید، تکرارشونده یا همراه با تب، ترشح، خونریزی یا بدتر شدن تدریجی باشد، معمولاً درمان هدفمند لازم است. بسته به علت، پزشک ممکن است یکی از این مسیرها را پیشنهاد کند:

• لیزر (برای برخی موارد انتخابی)

• جراحی (در موارد پیشرفته یا پیچیده)

• درمان هدفمند و اختصاصی (مثلاً کنترل عفونت، تخلیه، یا درمان‌های اختصاصی عضلات کف لگن)

جمع‌بندی کاربردی: اگر با اقدامات خانگی طی چند روز، درد داخل مقعد واضحاً رو به کاهش رفت، مسیر درست را می‌روید؛ اما اگر درد مقعدی ماندگار شد یا علامت هشدار داشت، درمان باید بر اساس علت دقیق تنظیم شود، نه بر اساس حدس.

پیشگیری از برگشت درد داخل مقعد و درد مقعدی

اگر یک‌بار درد مقعدی را تجربه کرده‌اید، احتمالاً همان ترسِ «نکند دوباره برگردد» همیشه ته ذهن‌تان هست. خبر خوب این است که با چند تغییر کوچک ولی دقیق، می‌شود ریسک برگشت درد داخل مقعد را واقعاً کم کرد:

• تغذیه‌ای که دفع را بی‌دردسر کند: هدف شما «مدفوع نرم و منظم» است؛ نه اسهال، نه یبوست. فیبر را از غذا (سبزیجات پخته، میوه، حبوبات، غلات کامل) آرام‌آرام بالا ببرید و هم‌زمان آب کافی بخورید؛ فیبر بدون آب می‌تواند برعکس، دفع را سخت‌تر کند و درد مقعدی بعد از دفع را دوباره فعال کند.

• حرکت روزانه، نه ورزش سنگین: نشستن طولانی یکی از محرک‌های پنهان احساس فشار و درد در ناحیه مقعد است. اگر کارتان نشسته است، هر ۴۵ تا ۶۰ دقیقه ۲ دقیقه راه بروید. پیاده‌روی منظم بهترین گزینه برای کمک به حرکت روده و کاهش فشار لگنی است.

• اصلاح عادت‌های اجابت مزاج (مهم‌ترین قسمت):

  • دفع را عقب نیندازید.

  • در توالت «زور نزنید» و طولانی ننشینید (هدف زیر ۵ دقیقه).

  • اگر مدفوع سفت است، همان روز علت را اصلاح کنید (آب، فیبر، تحرک)، نه اینکه چند روز تحمل کنید تا دوباره درد مقعدی شروع شود.

• مدیریت استرس برای جلوگیری از اسپاسم: بعضی افراد وقتی استرس بالا می‌رود، عضلات کف لگن و اسفنکتر سفت‌تر می‌شوند و دردهای عمقی یا تیرکشنده را تشدید می‌کنند. تمرین تنفس آرام ۲–۳ دقیقه‌ای قبل از خواب یا بعد از دفع، می‌تواند از این چرخه‌ی «تنش → اسپاسم → درد» جلوگیری کند.

اگر بخواهم خیلی واضح بگویم: برای جلوگیری از برگشت درد مقعدی باید کاری کنید که «دفع راحت، نشستن کمتر، و تنش عضلات لگن پایین‌تر» شود؛ همین سه محور، بیشترین اثر را روی کاهش برگشت درد داخل مقعد دارد.

سوالات متداول درباره درد مقعدی

درد مقعدی نشانه چیست؟

درد مقعدی معمولاً نشانه التهاب، فشار یا تحریک در ناحیه مقعد است و می‌تواند از مشکلات ساده تا شرایط جدی‌تر متغیر باشد.

درد داخل مقعد خطرناک است؟

اگر درد خفیف و کوتاه‌مدت باشد معمولاً خطرناک نیست، اما درد مداوم، شدید یا همراه با خونریزی نیاز به بررسی دارد.

درد مقعدی بعد از دفع طبیعی است؟

درد خفیف بعد از دفع ممکن است رخ دهد، اما اگر تکرار شود یا شدید باشد، نشانه وجود مشکل در ناحیه مقعد است.

درد مقعدی همراه با خون نشانه چیست؟

خونریزی همراه با درد معمولاً به التهاب یا آسیب بافتی مربوط است و نباید نادیده گرفته شود، مخصوصاً اگر تکرار شود.

درد مقعدی تا چند روز طبیعی است؟

اگر درد بیش از ۲ تا ۳ روز باقی بماند یا شدت بگیرد، بررسی پزشکی توصیه می‌شود.

درد مقعدی در چه شرایطی خطرناک محسوب می‌شود؟

وقتی درد همراه با تب، ترشح، تورم، یا ناتوانی در نشستن باشد، نیاز به بررسی فوری دارد.

آیا درد مقعدی خودبه‌خود خوب می‌شود؟

در بعضی موارد بله، اما اگر عامل زمینه‌ای درمان نشود، احتمال عود یا مزمن شدن وجود دارد.

چه زمانی برای درد مقعدی باید به پزشک مراجعه کرد؟

زمانی که درد شدید، مداوم، همراه با خونریزی یا اختلال در دفع باشد، مراجعه ضروری است.

جمع‌بندی نهایی

اگر الان درگیر درد مقعدی هستید، طبیعی است که ذهنتان سریع برود سمت درمان خانگی یا مسکن؛ اما واقعیت این است که تشخیص علت مهم‌تر از خاموش‌کردن موقت درد است.

چون یک درد داخل مقعد ممکن است فقط از یبوست و زور زدن باشد و با اصلاح دفع بهتر شود، اما همان درد اگر همراه تب، خونریزی، ترشح، بدتر شدن تدریجی یا اختلال در دفع باشد، نیاز به بررسی دقیق دارد و درمان خودسرانه فقط زمان را از شما می‌گیرد.

پس «کار عملی» شما این است:

• اگر درد خفیف تا متوسط است و علامت هشدار ندارید، ۴۸ تا ۷۲ ساعت روی آب گرم، نرم‌کردن مدفوع با فیبر و مایعات، و حذف زور زدن تمرکز کنید.

• اگر درد مقعدی طی چند روز بهتر نشد، یا هر بار بعد از دفع تکرار شد، یا با خارش شدید/خونریزی/تب/ترشح همراه بود، وقت را تلف نکنید و برای تشخیص علت مراجعه کنید.

هدف این مقاله این بود که شما از حالت بلاتکلیفی بیرون بیایید: یا با چند اقدام درست، درد را کنترل کنید، یا اگر نشانه هشدار دارید، علت را دقیق مشخص کنید تا درمان درست انتخاب شود—بدون ترس، بدون حدس، و بدون عقب‌انداختن.